ग्राहकसम्म पहुँच, निजी जीवनको सुरक्षाः नेपालका लागि ZKTOR को डिजिटल मोडल

काठमाडौं—नेपालमा अनलाइन व्यवसाय र डिजिटल सामग्रीको विस्तारसँगै ग्राहकसम्म पुग्ने आवश्यकता र व्यक्तिगत गोपनीयता जोगाउने चुनौतीलाई सँगसँगै सम्बोधन गर्ने उद्देश्यसहित ग्राहकसम्म पहुँच, निजी जीवनको सुरक्षाः नेपालका लागि ZKTOR को डिजिटल मोडलले नयाँ डिजिटल मोडल प्रस्ताव गरेको छ ।

सफ्टा टेक्नोलोजिजका संस्थापक सुनिल कुमार सिंहले भारतको नयाँ दिल्लीस्थित प्रेस क्लब अफ इन्डियामा सेप्टेम्बर १८, २०२६ मा आयोजित कार्यक्रममा श्प्त्इच् को मोडल सार्वजनिक गरेका हुन् । उनका अनुसार नेपाल, भारत, बंगलादेश र श्रीलंकामा १० महिनाको मास पब्लिक बेटा अवधिमा १० लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता जोडिएका छन् । यो संख्या दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ताको संख्या भने होइन । नेपालमा मात्रै कति प्रयोगकर्ता छन् भन्ने छुट्टै तथ्यांक भने सार्वजनिक गरिएको छैन । भुटान र माल्दिभ्समा सेवा अझै बेटा चरणमा रहेको कम्पनीले जनाएको छ ।

कम्पनीका अनुसार ग्राहकसम्म पहुँच, निजी जीवनको सुरक्षाः नेपालका लागि ZKTOR को डिजिटल मोडलको मुख्य अवधारणा सार्वजनिक व्यावसायिक पहिचान र निजी जीवनबीच स्पष्ट सीमा कायम गर्नु हो । यसमा महिलालाई केन्द्रमा राखेर सार्वजनिक, साथीहरूका लागि मात्र र निजी दर्शक समूह निर्धारण गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । कमेन्ट तथा सामग्री पुनःसेयर गर्ने अधिकारमा पनि प्रयोगकर्ताले नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ ।

कुनै तस्बिर ग्राहक आकर्षित गर्न प्रयोग गरिए पनि त्यसलाई अनधिकृत रूपमा कपी गरेर नक्कली पहिचान वा डीपफेकका लागि प्रयोग गर्न सकिने जोखिमलाई ध्यानमा राखिएको कम्पनीको दाबी छ । No URL Media Architecture मार्फत फोटो तथा भिडियो सार्वजनिक पुनःप्रयोगयोग्य लिंकका रूपमा उपलब्ध नगराई दर्शकको अनुमति र पहुँचअनुसार देखाउने प्रणाली विकास गरिएको जनाइएको छ ।

यद्यपि कम्पनीले यस्तो प्रणालीले स्क्रिनसट, स्क्रिन रेकर्डिङ वा बाह्य क्यामेराबाट सामग्री खिच्ने सम्भावना पूर्ण रूपमा रोक्न नसक्ने स्पष्ट पारेको छ । त्यस्तै, वयस्कको पोस्टमा खाता नभएका बालबालिकाको तस्बिर समावेश भएमा त्यसको पहुँचसम्बन्धी सुरक्षात्मक व्यवस्था लागू हुने बताइएको छ । कम्पनीले ‘काम हेर्न पाउने अनुमति’लाई ‘त्यो सामग्री पुनःप्रयोग गर्न पाउने अनुमति’का रूपमा नलिनुपर्ने अवधारणा अघि सारेको छ।

स्थानीय भाषा र समुदायमा आधारित डिजिटल पहुँच

ZKTOR ले Hyperlocal-first Local Digital Worlds अवधारणामार्फत प्रयोगकर्ताले रोजेको जिल्ला, भाषा र समुदायलाई डिजिटल अनुभवको आधार बनाउने जनाएको छ । विदेशमा रहेका नेपालीले आफ्नै जिल्ला वा समुदायसँग जोडिन सक्ने व्यवस्था भए पनि त्यसका लागि प्रयोगकर्ताको आवागमन ट्र्याक नगरिने कम्पनीको दाबी छ ।

प्लेटफर्ममा पोस्ट, स्टाटस, समाचार, पेज, छोटा भिडियो तथा लामो भिडियो च्यानलमार्फत सामग्री प्रकाशन गर्न सकिनेछ । क्लब, बडी कनेक्सन, म्यासेजिङ तथा व्यक्तिगत र समूहगत भ्वाइस–भिडियो कलमार्फत समुदाय र निजी सम्पर्कलाई पनि समेटिएको छ ।

कम्पनीले प्रयोगकर्ताको व्यवहारका आधारमा सामग्री धकेल्ने ‘पुश्ड एल्गोरिदम’ प्रयोग नगर्ने र व्यवहारगत ट्र्याकिङ नगर्ने जनाएको छ । प्रयोगकर्ताले आफैं रोजेको सामग्री र समुदायमा आधारित फिडलाई प्राथमिकता दिइने उसको दाबी छ ।

सिर्जनाकर्तालाई आम्दानी, तर निश्चित कमाइको ग्यारेन्टी छैन

ZKTOR को क्रिएटर कार्यक्रमअन्तर्गत लागू हुने सामग्रीबाट उत्पन्न आम्दानीको ७० प्रतिशतसम्म सम्बन्धित सिर्जनाकर्तालाई दिने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ । तर यो प्रत्येक विज्ञापनबाट प्राप्त रकम वा कम्पनीको कुल आम्दानीमा लागू हुने हिस्सा भने होइन । कम्पनीले सिर्जनाकर्ताको निश्चित आम्दानीको ग्यारेन्टी पनि नगरेको जनाएको छ ।

ZHAN नामक विज्ञापन प्रणालीले सामग्रीको विषय, भाषा र स्थानीयतालाई आधार बनाउने बताइएको छ । विज्ञापन एजेन्सीले अभियान, अनुवाद तथा स्थानीय व्यापारीसँग सम्बन्धित सहयोग उपलब्ध गराउनेछन् । जिल्ला तहमा सामग्री उत्पादन, समुदाय सञ्चालन र भाषिक सहयोगका लागि कार्ययोजना बनाइने कम्पनीको भनाइ छ ।

सिंहका अनुसार दक्षिण एसियामा न्भल श् पुस्तामा स्थानीयता, गोपनीयता र डिजिटल नियन्त्रणप्रतिको चासो बढिरहेको छ । तर नेपालमा उमेर समूहअनुसारको प्रयोगकर्ता संख्या, रोजगारी वा आम्दानीसम्बन्धी छुट्टै तथ्यांक भने कम्पनीले सार्वजनिक गरेको छैन ।

सुरक्षा जोखिममा मानव समीक्षा र महिला तथा बालबालिका शाखा

ZKTOR ले VDL Protective AI  मार्फत यौनजन्य सामग्री, नक्कली पहिचान तथा बाल सुरक्षा जोखिम पहिचान गर्ने प्रणाली विकास गरेको जनाएको छ ।

रिपोर्ट गरिएका घटनाको समीक्षा गर्न देशअनुसारका गुनासो अधिकारी र Women and Children Wing रहने बताइएको छ । स्थानीय भाषामा मानव समीक्षासहित सीमित पहुँचमा केस अध्ययन, निर्णयको कारण जानकारी, सूचना, पुनरावेदन तथा थप समीक्षा गर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ ।

कम्पनीका अनुसार सुरक्षा सम्बन्धी उजुरीमा विज्ञापन एजेन्सीलाई निर्णय गर्ने अधिकार दिइने छैन । उजुरीमा प्रयोग भएको प्रमाण विज्ञापन प्रयोजनबाट अलग राखिने पनि उसको दाबी छ । नेपालमा यो सुरक्षा प्रणालीको प्रभावकारितासम्बन्धी छुट्टै तथ्यांक भने सार्वजनिक गरिएको छैन ।

निजी डेटा सुरक्षाका लागि छुट्टै संरचना

Softaले Data Safety by Design अवधारणाअन्तर्गत सुरुदेखि नै डेटा संकलन र पहुँचलाई सीमित गर्ने नीति अपनाएको जनाएको छ ।

कम्पनीका अनुसार बहुस्तरीय device-to-device encryption, rotating keys र Zero Knowledge Server Architecture प्रयोग गरिएको छ । यसको उद्देश्य निजी सामग्रीमा सेवा सञ्चालकको प्रत्यक्ष पहुँचलाई समेत सीमित गर्नु रहेको बताइएको छ ।

एकपटक प्रयोग हुने पासवर्डमार्फत खाता प्रमाणीकरण गरिने र त्यससम्बन्धी सञ्चालन अभिलेखलाई अन्य डेटा संरचनाबाट अलग राखिने कम्पनीको भनाइ छ । तर प्रयोगकर्ताको उपकरणमै खाता खुला रहेको अवस्थामा त्यसलाई हेर्ने व्यक्तिबाट सामग्री लुकाउने प्रविधि भने यसले सुनिश्चित नगर्ने स्पष्ट गरिएको छ ।

देशअनुसार डेटा राख्ने नीति

Softaले विभिन्न देशका प्रयोगकर्ताको डेटा अलग राष्ट्रिय सर्भर, इन्क्रिप्सन सीमा, कुञ्जी र पहुँच नियन्त्रणअन्तर्गत राख्ने नीति अघि सारेको जनाएको छ । सम्बन्धित देशमै ब्याकअप र विपद् पुनःस्थापना संरचना राखिने बताइएको छ ।

कम्पनीका अनुसार दुई देशका प्रयोगकर्ताबीच सञ्चार हुनका लागि सम्बन्धित राष्ट्रिय डेटासेटलाई एउटै संरचनामा मिसाउनु आवश्यक हुँदैन ।

भारतको DPDP कानुन र युरोपेली संघको GDPR  सम्बन्धी उल्लेख भने सीमापार डेटा व्यवस्थापनको सन्दर्भमा भएको कम्पनीले जनाएको छ । यसलाई नेपालमा कुनै सरकारी स्वीकृति वा नियामकीय अनुमोदन प्राप्त भएको अर्थमा लिन नहुने स्पष्ट गरिएको छ ।

SNDESH र अन्य एआई सेवा पनि

ब्रिफिङका क्रममा SNDESH  नामक सन्देश प्रणाली पनि सार्वजनिक गरिएको थियो । कम्पनीका अनुसार यसमा device-to-device end-to-end encryption, message-level keys  र rotating server-side protection प्रयोग गर्ने डिजाइन छ । निजी सन्देशलाई फिड र विज्ञापन प्रणालीबाट अलग राखिने बताइएको छ । SNDESH लाई भविष्यमा छुट्टै सेवाका रूपमा समेत विकास गर्ने योजना रहेको कम्पनीको भनाइ छ  ।

नेपालमा डिजिटल व्यवसाय र गोपनीयताको नयाँ बहस

सिंहका अनुसार कम्पनीको विकासमा सरकारी अनुदान, फिनिस वा युरोपेली संघको कोष, बाह्य भेन्चर क्यापिटल वा ठूला व्यापारिक घरानाको लगानी प्रयोग नगरिएको दाबी गरिएको छ । भारतमा १२ वर्ष ग्रामीण क्षेत्र केन्द्रित अनुसन्धान र युरोपेली गोपनीयता संस्कृतिबाट समेत विकास प्रक्रियाले प्रभाव लिएको उनले बताएका छन् ।

Softaको मुख्यालय फिनल्यान्ड, भारतमा विकास गतिविधि र शिकागोमा अनुसन्धानसम्बन्धी संरचना रहेको बताइएको छ । कम्पनीले आफ्नो प्रविधिमा ‘ISRO-inspired frugal engineering’को अवधारणा प्रयोग गरिएको बताए पनि यो भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था इसरोसँगको औपचारिक साझेदारी भने होइन ।

सिंहले डिजिटल स्वतन्त्रतालाई सिर्जना गर्ने, आम्दानी गर्ने र सञ्चार गर्ने अधिकारसँग जोड्दै त्यसका लागि गोपनीयता, डेटा सुरक्षा र व्यक्तिगत मर्यादा आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

नेपालको सन्दर्भमा कम्पनीले अघि सारेको मूल अवधारणा भने स्पष्ट छ—अनलाइनमा व्यवसाय गर्ने महिलाले ग्राहकलाई आफ्नो काम देखाउन सकून्, तर त्यसकै आधारमा उनका निजी कुराकानी, पारिवारिक तस्बिर वा उजुरीसम्बन्धी विवरणमा अनधिकृत पहुँच नहोस्।