बिपी कोइरालाको ११३औँ जन्मजयन्ती आज, देशभर विविध कार्यक्रम
काठमाडौं— नेपाली कांग्रेसका संस्थापक तथा नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइरालाको ११३औँ जन्मजयन्ती आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ । प्रजातन्त्र, राष्ट्रियता र समाजवादका पक्षमा राजनीतिक संघर्ष गरेका कोइरालालाई स्मरण गर्दै कांग्रेस, भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्था र बिपी संग्रहालयले कार्यक्रम आयोजना गरेका हुन् ।
कोइरालाको जन्म विसं १९७१ भदौ २४ गते भएको थियो । नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका उनले राजनीतिकसँगै नेपाली साहित्यमा समेत विशिष्ट योगदान पुर्याएका छन् ।
राणा शासनविरुद्धको संघर्षका क्रममा कोइराला परिवार भारत निर्वासनमा पुगेको थियो । भारतमा रहँदा बिपीले भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा समेत सहभागिता जनाएका थिए । भारत स्वतन्त्र भएपछि नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने उद्देश्यसहित उनी राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय भए ।
राणा शासनको अन्त्य गर्ने उद्देश्यले विसं २००३ मा बिपीको नेतृत्वमा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेस स्थापना भयो । पछि सुवर्णशम्शेरको नेतृत्वमा स्थापित नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेससँग एकीकरण भएपछि नेपाली कांग्रेस गठन भयो र २००७ सालको प्रजातान्त्रिक क्रान्ति सफल भएको थियो ।
क्रान्तिपछि गठन भएको राणा–कांग्रेस सरकारमा बिपी गृहमन्त्री बने। विसं २०१५ को आमनिर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले दुईतिहाइ बहुमत हासिल गरेपछि उनी नेपालको पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बने । प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनले राष्ट्रियता, प्रजातन्त्र र समाजवादलाई राजनीतिको मूल आधार बनाउँदै विभिन्न सुधारका कार्यक्रम अघि बढाए। बिर्ता उन्मूलन तथा ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने अवधारणामा आधारित भूमि सुधार उनका महत्वपूर्ण कदममध्ये थिए ।
तर विसं २०१७ पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रले सेनाको सहयोगमा जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेपछि बिपीसहितका नेता पक्राउ परे। उनीहरूलाई सिंहदरबार हुँदै सुन्दरीजल बन्दीगृहमा राखिएको थियो ।
स्वास्थ्य परीक्षणका लागि विसं २०२५ मा जेलमुक्त भएपछि बिपी करिब आठ वर्ष भारत निर्वासनमा रहे । निर्वासनमा रहँदा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि संघर्ष गरे पनि राष्ट्रियता कमजोर हुन सक्ने निष्कर्षमा पुगेपछि उनी विसं २०३३ पुस १६ गते ‘राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलाप’को नीति लिएर नेपाल फर्किए ।
स्वदेश फर्किएपछि पनि उनलाई पक्राउ गरी सुन्दरीजल बन्दीगृहमा राखिएको थियो । बिपीले अघि सारेको राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति नेपाली राजनीतिमा अहिले पनि चर्चाको विषय रहँदै आएको छ ।
विसं २०३६ को जनमतसंग्रहमा बहुदल र सुधारिएको पञ्चायतबीच जनमत विभाजन भए पनि परिणामलाई बिपीले स्वीकार गरेका थिए । लामो समयदेखि क्यान्सरसँग संघर्ष गरेका कोइरालाको विसं २०३९ साउन ६ गते निधन भएको थियो।
