मधेशको आँगनबाट देशभर फैलिँदै छठ, नदी–पोखरीदेखि बजारसम्म बढ्यो रौनक
काठमाडौं— कुनै समय तराई–मधेशको प्रमुख पर्वका रूपमा चिनिएको छठ पछिल्ला वर्षहरूमा भौगोलिक सीमाना पार गर्दै देशव्यापी सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । छठ नजिकिएसँगै मधेशदेखि काठमाडौं उपत्यका र पहाडी सहरसम्म नदी, पोखरी तथा जलाशयहरू सजिन थालेका छन् भने बजारमा पूजाका सामग्रीको किनमेल बढेको छ ।
प्रकृति, सूर्य र जलप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै मनाइने छठमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने परम्परा छ । यही विशिष्ट धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिका कारण छठप्रति अन्य समुदायको आकर्षणसमेत बढ्दै गएको छ ।
काठमाडौं उपत्यकामा पनि छठको तयारी तीव्र बनेको छ । राजधानीका विभिन्न जलाशय तथा नदी किनारमा घाट निर्माण र सजावटको काम भइरहेका छन् । छठका लागि आवश्यक सामग्री खरिद गर्न बजारमा चहलपहल बढेको छ ।
कालीमाटीलगायतका प्रमुख बजारमा फलफूल तथा पूजाका सामग्रीको कारोबार बढेको व्यवसायीहरू बताउँछन् । छठ पूजामा प्रयोग हुने केरा, नरिवल, स्याउ, सुन्तला, उखु, सखरखण्ड, मुला, अदुवा, बेसार, कागती, अम्बा, भोगटेलगायतका सामग्रीको माग बढेको छ ।
छठका लागि आवश्यक बाँसका सुप, सुपली, नाङ्लो, डालो र टोकरीदेखि माटोका हात्ती, दियो तथा अन्य पूजाका सामग्रीको समेत कारोबार बढेको छ । यसले पर्वको धार्मिक गतिविधिसँगै स्थानीय उत्पादन र व्यापारलाई पनि चलायमान बनाएको छ ।
छठको अर्को विशेषता यसको सामुदायिक सहभागिता हो । व्रतीहरूले कठोर नियम र निष्ठाका साथ पूजा गर्ने भए पनि घाटमा अर्घ्य दिने समयमा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण सहभागी हुने गर्छन् । यसले पर्वलाई व्यक्तिगत आस्थासँगै सामूहिक उत्सवको स्वरूप दिएको छ ।
बसाइँसराइ, सहरीकरण र विभिन्न समुदायबीचको सांस्कृतिक घुलमिलसँगै छठको दायरा पनि फराकिलो हुँदै गएको छ । मधेशका गाउँ–सहरदेखि काठमाडौं, पोखरा, चितवनलगायतका क्षेत्रमा समेत छठका घाटहरूमा बढ्दो सहभागिताले यसको राष्ट्रिय स्वरूपलाई थप बलियो बनाएको छ ।
सूर्य र प्रकृतिको उपासनामा आधारित छठले धार्मिक आस्थासँगै वातावरण, अनुशासन, स्वच्छता र सामाजिक सद्भावको सन्देशसमेत दिने गरेको छ । त्यसैले मधेशको सांस्कृतिक पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको यो पर्व पछिल्लो समय देशको साझा सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा विस्तार हुँदै गएको देखिन्छ ।
